Kolory lata na Tomanowej Przełęczy

28 lipca 2007

Jest sobotni "poranek" gdy w rześkich promieniach słońca samotnie podążam Kościeliską Doliną. Moim dzisiejszym celem jest rzadko uczęszczany szlak wiodący od schroniska Ornak na Tomanową Przełęcz. Dziwny ten poranek, bo choć jest już grubo po dziesiątej, to na szlaku pusto jak mało kiedy. Czyżbym szedł jako ostatni?
W dolinie towarzyszy mi jedynie Kościeliski Potok i kwitnące łany kiprzycy wierzbówki. W jednym miejscu spotykam dorodny, prawie dwumetrowy okaz tojada mocnego (Aconitum firmum).

Pniarek obrzeżony (Fomitopsis pinicola)

Bniec czerwony (Melandrium rubrum)

W Schronisku na Hali Ornak nie zabawiam długo gdyż czas goni. Ruszam w kierunku Tomanowej Przełęczy. Kwadrans przed południem staję na brzegu Tomanowej Polany Niżniej, gdzie pojawiają się pierwsze rozległe krajobrazy. Słońce praży niemiłosiernie a wokół pustka wypełniona jedynie leniwym brzęczeniem much.
Na zdjęciu obok Tomanowy Suchy Wierch i Tomanowy Wierch Polski (1977 m n.p.m.)

Ponad grzbietem Zadniego Ornaku dostrzegam wielki garb Starorobociańskiego Wierchu (2176 m np.pm.), nad którym dość szybko rozbudowują się kłębiaste biało-szare chmury.

Po lewej Jarzmianka większa (Astrantia major), roślina z rodziny selerowatych, występująca w całej południowej i środkowej Europie. W naszym kraju spotkać ją można głównie na południu (Polska jest północną granicą jej zasięgu). W Tatrach rośnie zarówno na podłożu granitowym jak i wapiennym.

Po prawej Niedźwiedź :-)

Widok z Tomanowej Polany wzdłuż Suchej Doliny Tomanowej

Wierzbówka kiprzyca (Chamaenerion angustifolium) – gatunek należący do rodziny wiesiołkowatych. W Polsce jest rośliną pospolitą zarówno na niżu, jak i w górach, gdzie nierzadko tworzy geste, czasem jednogatunkowe łany. Ciekawostką jest fakt, że choć kiprzyca nie jest trująca (dawniej górale przyrządzali z niej namiastkę herbaty) to jednak zwierzęta jej nie jedzą...

Tomanową Polanę Wyżnią porastają nieprawdopodobnie gęste dywany... malin.

Dla niedźwiedzi prawdziwy raj :-)

Smreczyński Wierch (2066m n.p.m.) i Kamienista (2121m n.p.m.)

Ostatni fragment szlaku jest mocno zarośnięty kosodrzewiną. Nic dziwnego, wszak tutaj chyba nikt nie chodzi, bo jak do tej pory spotkałem tylko jedną turystkę. Czasem poruszam się zgięty wpół, a nawet podpieram się uklejonymi od żywicy rękoma. Przed samą przełęczą kwitnie zagon modrzyka górskiego (mulgedium alpinum).

O trzynastej staję na przełęczy. Panoramy, które się tu rozpościerają, wprawiają w zachwyt i zdumienie. Od Czerwonych Wierchów na północy po Tomanowy Wierch na południu widać kilkanaście szczytów wznoszących się ponad Tomanową i Cichą doliną. Daleko na wschodzie, na prawo od zgarbionych pleców Gładkiego Wierchu widać nawet Koprowy Szczyt. Za plecami zaś króluje Ornak i Kominiarski Wierch. Niebo tymczasem pokryły chmury, spośród których od czasu do czasu przedzierają się ostre promienie słońca, malując światłem Cichą Dolinę. Na przełęczy oprócz mnie nie ma nikogo więc urzeczony widokiem i ciszą pozostaję tu ponad godzinę. Nigdy dotąd nie udało mi się znaleźć w Tatrach tak ustronnego i dzikiego miejsca. O ludzkiej obecności przypomina mi jedynie graniczna tablica, która już za kilka miesięcy stanie się niepotrzebna (w Sejmie RP trwają właśnie prace nad przystapieniem Polski do Układu z Schengen).
Tomanowa jest najniżej położoną przełęczą w głównej grani Tatr polskich i od wieków była głównym szlakiem podróży przez Tatry. Służyła kupcom, zbójnikom, poszukiwaczom kruszców a także kurierom tatrzańskim w czasie II Wojny Światowej. Z racji łagodnych podejść pokonywano ją nawet konno.

Panorama z Tomanowej Przełęczy w kierunku Doliny Cichej; w centralnej części kadru Gładki Wierch i Świnica

Tomanową Przełęcz porasta silnie zróżnicowana roślinność alpejska. Podczas swojego pobytu udało mi się zobaczyć dzwonki wąskolistne, trzy gatunki jastrzębców, lepnicę rozdętą (na zdjęciu z lewej), różeńca górskiego, rdesty wężowniki, naparstnice, kiprzyce, niebielistki trwałe, goryczki krótkołodygowe, nakrapiane i trojeściowe oraz wiele innych, których nie potrafię zidentyfikować.

Chmury z zachodu ku wschodowi przeciągają nad Tatrami lecz daleko im do deszczu. Dzięki temu długo mogę napawać oczy i serce pięknymi widokami. Sceneria zmienia się w zależności od oświetlenia. Słoneczne łaty, niczym teatralne szperacze, pełzają po stokach i wydobywają z tła poszczególne szczyty. Czasem rozbłyśnie Kasprowy, czasem Pośrednia lub skrajna Turnia, to znów Gładki albo Wielkie Rycerowe, albo Świnica, która z tego miejsca wygląda szczególnie okazale i majestatycznie.

Obserwując owadzie życie na tatrzanskiej łączce daję się zaskoczyć parze Słowaków, którzy zeszli z Tomanowego Wierchu i podążają na Ciemniak. To jedyni ludzie, których spotkałem na przełęczy będąc tam przez ponad godzinę.

Pracowity trzmiel na kwiatostanie rdesta wężownika a po prawej naparstnica zwyczajna (Digitalis grandiflora)

Po lewej w siodle Przełęczy Iwaniackiej, pomiędzy Ornakiem a Kominiarskim Wierchem dostrzec można Bobrowiec a jeszcze dalej Osobitą.

Na zdjęciu po prawej Starorobociański Wierch a przed nim Liliowe Turnie i Siwa Przełęcz.

Różeniec górski (Rhodiola rosea)jest rośliną z rodziny gruboszowatych, szczególnie zimnolubną. Występuje na całym obszarze wokółbiegunowym - w Polsce jedynie w Karpatach i Sudetach. Jego wysokościowy zasięg występowania dochodzi do 2629m n.p.m. Obecność różeńca stwierdzono na Lodowym Szczycie! Ostatnio coraz częściej uprawia się go na skalę przemysłową, gdyż zawiera wiele cennych substancji leczniczych. Ciekawostką jest fakt, że kłącza różeńca po roztarciu mają zapach łudząco podobny do róży (stąd też wywodzi się nazwa tej rośliny).

Tomanowa Polana Wyżnia widziana z okolic Niskiego Upłazu (zielony szlak na Chudą Przełączkę)

Raptawicka Grań w masywie Kominiarskiego Wierchu, a zwłaszcza jej południowe strome urwisko zwane Raptawickim Murem, jest miejscem wielu dróg wspinaczkowych. Znajdują się tam również liczne jaskinie.

Tomanowy Przechód

Żleb Pod Lodowiec

Panorama z Wysokiego Przechodu (zielony szlak na Chudą Przełączkę)

Zadnie Kamienne i Przednie Kamienne

Zadnie Kamienne i Przednie Kamienne

Jest pół do czwartej kiedy mijam Chudą Przełaczkę i teraz czerwonym szlakiem coraz szybciej zbiegam w stronę Polany Upłaz. Za Czerwonego Grzbietu Małołączniaka wystaje koniuszek Giewontu.

Trzeba przyznać, że Giewont dopiero z tej perspektywy wygląda poważnie. Większość tyurystów traktuje go jako ceprowską górkę, podczas gdy jest to szczyt naprawdę niebezpieczny.

Tuż przed Polaną Upłaz znajduje się ciekawa skałka zwana Piecem. W jej szczelinach a także na pobliskiej łączce rośnie wiele gatunków tatrzańskich roślin m.in. bardzo rzadki aster alpejski.

Na zdjęciu po prawej niebielistka czyli swercja trwała (Swertia perennis). Ta piękna roślina jest niestety zagrożona wyginięciem. Wpisana została na Czerwoną Listę Roślin i Grzybów Polski. Poza Tatrami nielicznie występuje jeszcze na Zamojszczyźnie.

Gdzieś na Upłaziańskim Wierszyku, w pięknym starym lesie robię sobie jeszcze kwadrans odpoczynku, a potem zasuwam do Kirów na ostatniego busa. Tak dobiegło końca moje pierwsze i chyba ostatnie wejście na Tomanową Przełęcz, bo...

...dwa lata później przełęcz została zamknięta